Hier volgt een samenvatting van het onderzoek dat is uitgevoerd als onderdeel van het PDL Comenius project. De publicatie van het onderzoek is nog under review. Als het is goedgekeurd volgt hier de volledige publicatie.
Samenvatting
Het hoger onderwijs staat voor de opgave studenten te helpen ontdekken hoe zij kunnen bijdragen aan maatschappelijke transities en concreet vorm te geven aan hun eigen bijdrage. Dit vraagt om vormen van betekenisvol leren waarin motivatie, zingeving en eigenaarschap centraal staan (o.a. Barron & Darling‑Hammond, 2010; Fullan & Langworthy, 2014; OECD, 2018; UNESCO, 2021). Een kans om dit vorm te geven ligt bij het centraal stellen van Purpose Driven Learning (PDL; geworteld in positieve psychologie en 15 jaar honours‑ervaring). PDL ondersteunt de ontwikkeling van identiteit, doelen en motivatie, met positieve effecten op welzijn en prestaties (Holterman‑Nijenhuis et al., 2021; Steger et al., 2021; Barcaccia et al., 2023). De implementatie PDL kan echter worden gezien als een complexe innovatie die aanpassingen van het huidige systeem vereist en nieuwe manieren van denken vergt van betrokkenen (Snoek, 2004). Het vraagt om innovatief vermogen en alignment tussen condities als structuur, visie, sociaal/professioneel kapitaal, leiderschap, organisatiecultuur en collectief leren (Kamp, 2020; García‑Morales et al., 2021; Ter Beek et al., 2022; Schaap et al., 2025).
Onderzoekvraag en methode: Voor dit onderzoek hebben we een longitudinale casestudy uitgevoerd rond een Comeniusproject waarin PDL buiten het reguliere curriculum werd ontwikkeld en in een vroege innovatiefase landingsplekken in bestaande opleidingen zocht. Hierbij stond de volgende onderzoeksvraag centraal: Hoe wordt het innovatief vermogen van een innovatieteam ingezet om een complexe onderwijsinnovatie te realiseren binnen een hoger onderwijsinstelling?
Het innovatieteam (n=5; één projectleider, vier ontwikkelaars, één PDL‑coördinator) werd drie jaar gevolgd via halfjaarlijkse storyline‑reflectiesessies onder begeleiding van twee onderzoekers, met member checks na elke sessie. Na het eerste jaar zijn flankerende interviews (N=10) afgenomen met bestuur, directies en betrokkenen bij potentiële landingsplekken om meerdere perspectieven op het verloop van het innovatieproces in kaart te brengen. Uit de analyse bleken vijf kritische thema’s die bepalend waren voor het verloop van de innovatie. Om inzicht te geven in wat deze thema’s bepalend maakten, zijn deze gecodeerd op zeven condities van innovatief vermogen.
Resultaten & discussie: De innovatie bleek vooral succesvol wanneer afstemming van condities plaatsvond. Wat met name opviel binnen de condities afzonderlijk, was dat structureel kapitaal (mandaat, inrichting van interne processen) onvoldoende bleek, waardoor implementatie stagneerde.
Collectief netwerkleren (lerende gemeenschap, onderlinge kennisdeling) bleek dominant en vooral effectief in netwerken buiten de instelling, maar werd intern maar beperkt benut. Sociaal kapitaal (onderlinge relaties, gedeelde beelden) en leiderschap (bestuurlijk en projectmatig leiderschap) waren bepalend, maar werden voornamelijk fragmentarisch ingezet. Professioneel kapitaal (persoonlijke capaciteiten) bleek sterk aanwezig op inhoud, maar miste veranderkundige en implementatievaardigheden. De organisatiecultuur (openheid voor veranderingen), overwegend ervaren als door controlerend en eilandvorming, botste soms met de flexibiliteit die PDL vraagt.
Co‑occurrence analyse toonde een sterke koppeling aan tussen professioneel ↔ structureel kapitaal en visie/missie ↔ structureel kapitaal, met leiderschap en sociaal kapitaal als verbindende condities.
In lijn met veranderkundige inzichten (o.a. Knoster 1991; Leithwood, 2010) concluderen we dat “losse interventies” onvoldoende zijn; duurzame PDL‑implementatie vergt een integrale, multi‑level alignment van visie, structuren, expertise, relaties en leiderschap.
Implicaties: zorg voor een helder mandaat en stabiele projectleiding, bouw intern sociaal en collectief leren uit en ontwikkel verander‑ en implementatiecompetenties bij teams, zodat PDL en vergelijkbare complexe onderwijsinnovaties kunnen landen en verduurzamen binnen reguliere onderwijsstructuren.
De volledige publicatie wordt hier gedeeld nadat de reviews zijn verwerkt en de publicatie